Βλέπετε 1–15 από 61 αποτελέσματα

Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης (ΠΕΚ)

Αρκάντι & Μπορίς Στρουγκάτσκι

Στάλκερ: τυχοδιώκτης, κλέφτης, παράνομος· επίσης θαρραλέος, διορατικός, με σπάνιες ικανότητες. Αυτός που πηγαίνει εκεί όπου κανείς άλλος δεν τολμά.

Ο Ρέντρικ Σούχαρτ είναι ένας από αυτούς: εισέρχεται κρυφά στη μυστηριώδη Ζώνη, απ’ όπου ανασύρει αλλόκοτα αντικείμενα που δείχνουν να αγνοούν τους νόμους της φυσικής, τουλάχιστον έτσι όπως τους γνωρίζει ο άνθρωπος. Τι είναι αυτά, πώς βρέθηκαν εκεί, κανείς δεν ξέρει στ’ αλήθεια. Γίνεται μονάχα λόγος για μια Επίσκεψη, μα κανείς δεν μπορεί να πει ούτε ποιοι ήταν οι επισκέπτες ούτε τι συνέβη στην πραγματικότητα. Ωστόσο, η απληστία από τη μία και η δίψα για γνώση από την άλλη συνεργάζονται αρμονικά για να εξασφαλίσουν στους στάλκερ τα προς το ζην· με άλλα λόγια, το αλκοόλ τους και την ευημερία της οικογένειάς τους — αν έχουν. Όλα όμως έχουν το τίμημά τους, και το τίμημα που ζητά η Ζώνη είναι τρομερά υψηλό.

Το Πικνίκ στο πλάι του δρόμου είναι ένα σκληρά ρεαλιστικό βιβλίο, παρότι ανήκει στο είδος της επιστημονικής φαντασίας, το οποίο παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο ελληνικό κοινό στην πλήρη, μη λογοκριμένη εκδοχή του, μεταφρασμένο απευθείας από τα ρωσικά.

18.00

Fiction/Μυστηρίου

Οι άλλοι κόσμοι

Μάργκαρετ Άτγουντ

Οι Άλλοι κόσμοι της Margaret Atwood αποτελούν μια πρώτη εισαγωγή για τους αμύητους και μια απολαυστική περιπλάνηση για τους μυημένους στον πολύτροπο κόσμο της επιστημονικής φαντασίας. Με τον χιουμοριστικό τόνο που διακρίνει εν γένει τη γραφή της, η Atwood αποδύεται σε μια διερεύνηση των απαρχών και των καταβολών του είδους, αποτελώντας άλλωστε και η ίδια μία από τις σημαντικότερες εκπροσώπους του.

Το βιβλίο συγκροτείται από τρία μέρη: Στο πρώτο η συγγραφέας περιγράφει την προσωπική της διαδρομή, τις δικές της «αλλόκοσμες» επινοήσεις όταν ήταν παιδί, καθώς και το ενδιαφέρον της για τη μυθολογία, υπογραμμίζοντας την ιδιαίτερη σχέση ανάμεσα στις πρώιμες μυθολογικές διηγήσεις και την επιστημονική φαντασία. Στο δεύτερο μέρος περιλαμβάνονται κριτικές που έχει δημοσιεύσει κατά καιρούς και στις οποίες 
αναλύει εμβληματικά έργα σημαντικών εκπροσώπων του είδους, όπως η Μαρτζ Πήρσυ, η Ούρσουλα Λε Γκουίν, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Χ. Ράιντερ Χάγκαρντ, ο Ώλντους Χάξλυ, ο Χ. Τζ. Ουέλς και ο Τζόναθαν Σουίφτ. Τέλος, το τρίτο μέρος αποτελείται από διηγήματα της ίδιας της Atwood τα οποία βασίζονται σε γνωστά μοτίβα του είδους.

Οι Άλλοι κόσμοι καταφέρνουν να μας δώσουν ένα πρώτο περίγραμμα της επιστημονικής φαντασίας και των βασικών χαρακτηριστικών της, συνδυάζοντας το αυτοβιογραφικό στοιχείο με την κριτική θεωρία.

18.00

Χρήστος Λούκος

Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου-Κριτικής 2023

«Το προσωπικό κίνητρο για τη μελέτη της Ερμούπολης ενισχύθηκε από τη γοητεία που είχε η δημιουργία μιας πόλης εκ του μηδενός μέσα στο καμίνι της Ελληνικής Επανάστασης και η πράγματι εντυπωσιακή ανάπτυξή της: αποτέλεσε μια από τις σημαντικότερες πόλεις του ελληνικού κράτους τον 19ο αιώνα και συγχρόνως σημαντικό διαμετακομιστικό κέντρο του διεθνούς εμπορίου μεταξύ Ανατολής και Δύσης, η εμβέλεια του οποίου ήταν αισθητή στις δύο πλευρές του Αιγαίου και γενικότερα στην Ανατολική Μεσόγειο. Ήταν φανερό ότι τις τύχες της πόλης στην περίοδο της ακμής της διεύθυνε μια αστική τάξη που διατηρούσε, λόγω της οικονομικής της δύναμης, αρκετή ανεξαρτησία από την κεντρική εξουσία και μπόρεσε να αποτυπώσει τις απόψεις της στη φυσιογνωμία του οικισμού αλλά και σε πολλές όψεις της κοινωνικής ζωής.

Η εντύπωση που προκάλεσε η Ερμούπολη στον νεαρό βασιλιά Γεώργιο Α΄ κατά την πρώτη επίσκεψή του σε αυτήν –ο οποίος είπε ότι του θύμισε το Λίβερπουλ– μου έδωσε αφορμή για το πρώτο σκέλος του υπότιτλου του βιβλίου. Ένα άλλο κίνητρο, ίσως το πιο ελκυστικό, ήταν να ερευνηθεί πώς βίωσαν οι Ερμουπολίτες την παρακμή της πόλης τους από τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα. Ποιες αντιστάσεις και εναλλακτικές λύσεις πρόβαλαν, ποιες αντισταθμίσεις αναζήτησαν για να διατηρήσουν κάπως τις παλαιές ισορροπίες, όχι μόνον οικονομικές. Εδώ ξεχωρίζει η τολμηρή απόφαση μερικών κεφαλαιούχων της να ιδρύσουν μεγάλες κλωστοϋφαντουργικές μονάδες στο γύρισμα του αιώνα, να απασχολήσουν εκατοντάδες άνεργων ή υποαπασχολούμενων ανδρών και πλήθος γυναικών. Δημιουργήθηκε έτσι μια πραγματική βαμβακούπολη, που το όνομά της δόθηκε στο δεύτερο σκέλος του υπότιτλου του βιβλίου.

Με τον νέο αυτόν οικονομικό προσανατολισμό η πόλη μπόρεσε να διατηρήσει μια σημαίνουσα θέση μεταξύ των μεγάλων ελληνικών επαρχιακών πόλεων. Κι εδώ η άφιξη μερικών χιλιάδων Μικρασιατών προσφύγων τόνωσε πληθυσμιακά την κοινωνία και επέτρεψε ποικίλες αλληλοσυμπληρώσεις. Από τις αρχές, ωστόσο, της δεκαετίας του 1930 η πόλη θα βιώσει και αυτή τη μεγάλη οικονομική κρίση. Στην Κατοχή θα χάσει από την πείνα περίπου το 1/3 του πληθυσμού της, ποσοστό θνησιμότητας μεγαλύτερο αναλογικά και από αυτό της Αθήνας. Η μεταπολεμική πραγματικότητα θα είναι οδυνηρή. Με δυσκολία επουλώνονται οι πληγές της ξενικής κατοχής, ενώ προστίθενται νέες λόγω του Εμφυλίου, με το τέρμα του οποίου σταματά και η αφήγηση».
[Από τον Πρόλογο του βιβλίου]

25.00

Γιώργος Μητρόπουλος

Όταν, σε επιστολή που του έστειλε, ο απελεύθερος Ήλιος τού έγραψε ότι τα θέματα της Ρώμης καθιστούν αναγκαία την παρουσία του, ο Νέρωνας του απάντησε από την Ελλάδα: «Αν και αυτή είναι η συμβουλή σου, και η ευχή σου είναι να επιστρέψω γρήγορα, θα έπρεπε μάλλον να με συμβουλεύεις και να εύχεσαι να επιστρέψω αντάξιος του Νέρωνα».

Το βιβλίο αποσκοπεί κυρίως στο να φωτίσει τη δράση ενός Ρωμαίου αυτοκράτορα που η αλληλεπίδρασή του με τον ελλαδικό χώρο υπήρξε έντονη και ιδιαίτερη. Διαβόητος στο ευρύ κοινό ως παράφρων και εμπρηστής της Ρώμης, ο Νέρωνας έχει δημιουργήσει τον δικό του μύθο, που μέχρι σήμερα επιβάλλεται στα ιστορικά γεγονότα και τα επικαλύπτει. Το βιβλίο επανεξετάζει τη σύνδεση του αυτοκράτορα με την Ελλάδα (ρωμαϊκή επαρχία της Αχαΐας) και το ταξίδι του εκεί, το οποίο χαρακτηρίστηκε από γεγονότα που σημάδεψαν την ηγεμονία του: Ο Νέρωνας συμμετείχε στους μεγάλους πανελλήνιους αγώνες ως κιθαρωδός, ηθοποιός, αρματηλάτης και κήρυκας. Επίσης, άρπαξε λαμπρά έργα τέχνης, αποπειράθηκε να διανοίξει τον Ισθμό της Κορίνθου και χάρισε την ελευθερία σε ολόκληρη την επαρχία· ενέργειες πρωτόγνωρες, αντιφατικές, που εξάπτουν την περιέργεια ως προς τα κίνητρα και τους σκοπούς τους. Μπορεί άραγε, πέρα από την ιδιαίτερη ψυχοσύνθεση του αυτοκράτορα, η δραστηριότητα του Νέρωνα στην ελληνική περιοδεία του να ενταχθεί σε ένα συνεκτικό πλαίσιο ή τουλάχιστον να ερμηνευτεί λογικά;

22.00

Συλλογικό

H δεκαετία του 1960 υπήρξε μια εποχή ριζικών κοινωνικών, πολιτικών και πολιτισμικών μετασχηματισμών σε παγκόσμιο επίπεδο. Εποχή μεστή από γεγονότα και εξελίξεις, από φοιτητικές εξεγέρσεις μέχρι μαζικές απεργίες και νέα πολιτικά οράματα, η λεγόμενη «μακρά δεκαετία» ανέδειξε την ανάγκη για έναν διαφορετικό τρόπο οργάνωσης της κοινωνίας. Η Τουρκία, παρότι συχνά αντιμετωπίζεται ως «περιφερειακή» περίπτωση, δεν αποτέλεσε εξαίρεση σε αυτή την παγκόσμια κινητικότητα. Ο παρών συλλογικός τόμος εντάσσει τη μακρά δεκαετία του 1960 της Τουρκίας στο ευρύτερο διεθνές πλαίσιο, προσφέροντας μια πολύπλευρη ανάλυση των κοινωνικών και πολιτικών ρηγμάτων της εποχής. Τα κείμενα εξετάζουν το φοιτητικό και νεανικό κίνημα, τις ιδεολογικές μετατοπίσεις της Αριστεράς και τη σχέση της με τον στρατό, τον αντι-ιμπεριαλιστικό λόγο και τον κεμαλισμό, τη ριζοσπαστικοποίηση των Κούρδων, τη θέση των εργαζομένων και τις προκλήσεις του γυναικείου κινήματος. Παράλληλα, εστιάζουν στον ρόλο της κουλτούρας ―της ποίησης, του κινηματογράφου και της μουσικής― ως φορέα πολιτικής έκφρασης και κοινωνικής κριτικής. ­Υιοθετώντας μια διεπιστημονική και συγκριτική προσέγγιση, το βιβλίο επιχειρεί να γεφυρώσει το τοπικό με το παγκόσμιο και να καλύψει ένα σημαντικό κενό τόσο στην τουρκική όσο και στη διεθνή βιβλιογραφία για τα long 60s. Ένα έργο αναφοράς για όσους ενδιαφέρονται για την Τουρκία, τις παγκόσμιες εξεγέρσεις του 20ού αιώνα και τις μεταμορφώσεις της κοινωνικής ιστορίας.

22.00

Αλίκη Ασβεστά, Ιόλη Βιγγοπούλου

Όταν οι Δυτικοευρωπαίοι περιηγητές ταξίδευαν στην Ανατολή —από τα μέσα του 16ου μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα— συνάντησαν πολλά αξιοπερίεργα και αξιομνημόνευτα. Ανάμεσα σ’ αυτά ήταν και ο κόσμος των χαμάμ. Εκατό και πλέον περιηγητές δεν παρέλειψαν να καταγράψουν στα ταξιδιωτικά τους χρονικά με λόγο γλαφυρό, με πρωτότυπες εικόνες και με πολλές λεπτομέρειες όλα όσα βίωσαν και τους εντυπωσίασαν στα χαμάμ· ήταν εμπειρία πρωτόγνωρη γι’ αυτούς.

Γιατί άραγε οι περιηγητές εντυπωσιάζονται τόσο από τα επιβλητικά δημόσια και ιδιωτικά λουτρά στην Οθωμανική Αυτοκρατορία; Για ποιους λόγους, με ποιους τρόπους και ποιους πόρους οικοδομούνται τα χαμάμ και πώς οργανώνεται και συντηρείται η λειτουργία τους; Τι σημαίνει για τις γυναίκες η επίσκεψη στα χαμάμ και πώς οι περιηγητές μεταπλάθουν στις αφηγήσεις τους τον σαγηνευτικό και απαγορευτικό γι’ αυτούς κόσμο των γυναικών; Οι περιη­γητές εξηγούν τους λόγους της αθρόας προσέλευσης στα χαμάμ: λόγοι συνδεδεμένοι με τους θρησκευτικούς κανόνες των μουσουλμάνων, λόγοι υγείας και υγιεινής, καλλωπισμού, ψυχαγωγίας και απόλαυσης. Τα λουτρά στην Αρχαιότητα και τα κατάλοιπά τους κατά την εποχή των ταξιδιών των Ευρωπαίων, τα εντυπωσιακά κτίσματα των χαμάμ, οικοδομημένα χάρη στις ευεργεσίες εύπορων μουσουλμάνων, οι προηγμένες εγκαταστάσεις θέρμανσης και υδροδότησης, αλλά και οι εργαζόμενοι, ο εξοπλισμός, τα σύνεργα και τα προϊόντα που χρησιμοποιούνταν, κατέχουν σημαντική θέση στα έργα τους.

Στα χαμάμ ζυμώθηκαν συλλογικές μνήμες, συμπεριφορές και πρακτικές. Ο συγχρωτισμός ατόμων ανεξαρτήτως θρησκευτικού δόγματος ή εθνότητας, το εκτεθειμένο στη δημόσια θέαση γυμνό ή ημίγυμνο σώμα των λουομένων, ο απροσπέλαστος κόσμος των γυναικών, που η επίσκεψή τους στα λουτρά αποτελούσε τη μόνη κοινωνική τους διέξοδο, και όλες οι αργόσυρτες διαδικασίες περιποίησης και ανάπαυλας —σκηνές και πράξεις άγνωστες στις πατρίδες των περιηγητών— ξεδιπλώνονται με λέξεις και εικόνες, και μας μεταφέρουν σπάνιες πληροφορίες για όσα εκτυλίσσονταν στα χαμάμ.

30.00

Κλοΐ Ντελαπόρτ

Από την παγκοσμιοποίηση στην εποχή της πλατφόρμας.

Με αφορμή τη ρωσοουκρανική σύγκρουση και τη χρήση του κινηματογράφου ως εργαλείου προπαγάνδας στο πλαίσιο της συγκεκριμένης διαμάχης, η συγγραφέας αναλαμβάνει ένα καινοτόμο εγχείρημα, αυτό της ανάδειξης των γεωπολιτικών παραμέτρων της κινηματογραφικής παραγωγής εν γένει. Η ανάλυσή της, η οποία αντλεί εννοιολογικά εργαλεία από ποικίλα γνωστικά πεδία, καταδεικνύει ότι τα κινηματογραφικά τεκταινόμενα είναι αδιαχώριστα από τις γεωπολιτικές δυναμικές που καθορίζουν τις σχέσεις μεταξύ κρατών ή/και μεταξύ τοπικών κοινοτήτων μέσα στα όρια της ίδιας εθνικής επικράτειας.

Πρόκειται για δυναμικές οι οποίες τροφοδοτούνται αφενός από τη χρήση του κινηματογράφου ως όπλου ήπιας ισχύος που «μεταφέρει αξίες και ιδεολογία», αφετέρου από τη θεμελιώδη στόχευση των κυρίαρχων κινηματογραφικών βιομηχανιών να επεκτείνουν τις οικονομικές τους δραστηριότητες πέρα από τα εθνικά τους σύνορα ή ακόμα και σε βάρος εγχώριων βιομηχανιών στις οποίες αντιπροσωπεύονται μειονοτικές κοινότητες.

Το βιβλίο αυτό αρθρώνει έναν στοχασμό πάνω στα πολυδιάστατα γεωπολιτικά διακυβεύματα του σινεμά τον 21ο αιώνα, στοχασμό ο οποίος τα τοποθετεί εκ νέου σε μια ιστορία του σινεμά που έχει ήδη έναν αιώνα πίσω της. Από την παγκοσμιοποίηση της οικονομίας του φιλμ στην έλευση της εποχής με τις πλατφόρμες βίντεο on demand, το ανά χείρας βιβλίο εξετάζει όσα έκαναν οι δημόσιοι και ιδιωτικοί δρώντες του σινεμά και των οπτικοακουστικών μέσων προκειμένου να καταλάβουν κυρίαρχες θέσεις στην κινηματογραφική αγορά, διαμορφώνοντας ταυτόχρονα το πλαίσιο μέσα στο οποίο καλείται να λειτουργήσει το σινεμά ως παραγωγική διαδικασία, καταναλωτικό προϊόν, αλλά και μορφή τέχνης.

18.00

Γιώτα Τουργέλη

Η οικονομία της υπερατλαντικής μετανάστευσης στα ελληνικά λιμάνια (1890-1940)

Μια ανεξερεύνητη έως τώρα πτυχή της ιστορίας της υπερπόντιας ελληνικής μετανάστευσης των αρχών του 20ού αιώνα αποτελούν οι νέες οικονομικές λειτουργίες που αναπτύχθηκαν σε πόλεις-λιμάνια του ελληνικού κράτους οι οποίες διασυνδέθηκαν απευθείας με τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και διαχειρίστηκαν την οργάνωση της μεταναστευτικής κινητικότητας έως και τον Μεσοπόλεμο.

Η παρούσα μελέτη εστιάζει σε αυτές τις «μεταναστευτικές πύλες» και στην οικονομία τους. Πρωταγωνιστούν το λιμάνι της Πάτρας, η εταιρεία «Αυστροαμερικάνα», το γραφείο «Γ. Μόρφυ και υιός, Κρωββ & Στίβενς» και τα υπόλοιπα μεταναστευτικά πρακτορεία στην οδό Αγίου Ανδρέου, ο εμπορικός και εργατικός κόσμος της παραλιακής ζώνης, το αμερικανικό προξενείο, οι Έλληνες και οι Ανατολίτες μετανάστες-καταναλωτές, τα κυκλώματα παράνομης διακίνησης μεταναστών, οι οργανωμένες εκδρομές των ελληνο­αμερικανικών συλλόγων του Μεσοπολέμου και ο «πόλεμος των λιμανιών». Η μεταναστευτική οικονομία της Πάτρας διασταυρώνεται με τις εργασίες μεγάλων μεσογειακών και δυτικοευρωπαϊκών συγκοινωνιακών κόμβων και τις δραστηριότητες μικρότερων λιμανιών της Πελοποννήσου, όπως η Καλαμάτα, το Γύθειο και το Κατάκολο· διαπλέκεται κυρίως με τις κρατικές μεταναστευτικές πολιτικές, το ελληνικό εφοπλιστικό κεφάλαιο και τα ανταγωνιστικά συμφέροντα του Πειραιά.

Στις Πύλες η υπερατλαντική μετανάστευση αναδεικνύεται ως μια διαμεσολαβημένη κινητικότητα, μια κερδοφόρα και ταυτόχρονα εύθραυστη οικονομική επιχείρηση με διεθνικό χαρακτήρα και μετασχηματιστική επίδραση σε τοπικό επίπεδο.

18.00

Κλασσική Γραμματεία

Οδύσσεια

Όμηρος

Τη μετάφραση της Oδύσσειας από τον Γ. Ψυχουντάκη -που κυκλοφόρησε σε πρώτη έκδοση το 1979- διέκριναν από την πρώτη στιγμή το δέσιμο του κρητικού λόγου με τον ομηρικό, και η χρησιμοποίηση για πρώτη φορά της ρίμας στην απόδοση του ανομοιοκατάληκτου πρωτοτύπου. H κύρια διαφορά εδώ ήταν ότι δεν μιλούσε ένας λόγιος μεταφραστής, αλλά ένας απλός άνθρωπος, που ξαναδημιουργούσε τον Όμηρο, αφού πρώτα τον είχε νιώσει και αφομοιώσει. Διατηρούσε το ποιητικό περιεχόμενο, την ψυχή του κειμένου, και το απέδιδε με την αβίαστη φυσικότητα του ανόθευτου λόγου, που ζει ακόμη και σήμερα στο κρητικό χωριό. Mαζί με το ριζίτικο τραγούδι, που δεν πέθανε, ζει λοιπόν ακόμη στην Kρήτη, ενώ σε πολλά άλλα μέρη τυποποιείται και στερεύει, ένας λόγος τόσο ζωντανός και εκφραστικός, άξιος να αποδώσει τον Όμηρο.

 

23.00

Κοινωνιολογία

Εθνική καταγωγή και DNA

Κώστας Καμπουράκης

Καταρρίπτοντας τον μύθο των γενετικών εθνοτήτων.

Κάθε άνθρωπος έχει μια εικόνα για τον εαυτό του, τους προγόνους του και, ευρύτερα, για τη γενεαλογία του. Η εικόνα αυτή διαμορφώθηκε κατά την ανατροφή του, από τις ιστορίες που αφηγούνταν οι γονείς, οι παππούδες και οι γιαγιάδες του· από τις παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμα με τα οποία εξοικειώθηκε και τα οποία έχει ενδεχομένως υιοθετήσει· αλλά και από την ιστορία που έμαθε στο σχολείο και αλλού για την προέλευση της κοινότητας όπου πιστεύει ότι ανήκει.

Για εμάς τους Έλληνες, η έννοια της εθνικής καταγωγής και η ιδέα της άμεσης συνέχειας από την αρχαία στη σύγχρονη Ελλάδα θεωρούνται συνήθως πολύ σημαντικές. Το μάθημα της Ιστορίας στο σχολείο και οι αντιλήψεις με τις οποίες μεγαλώσαμε συντείνουν σε αυτό. Ωστόσο, σε τι ακριβώς συνίσταται τούτη η συνέχεια; Αφενός, πρόκειται για συνέχεια πολιτισμική, με επίκεντρο την ελληνική γλώσσα. Πρόκειται επίσης για συνέχεια γεωγραφική, καθώς στον χώρο της σύγχρονης Ελλάδας συνέβησαν τα σημαντικότερα ίσως ιστορικά γεγονότα της Αρχαίας Ελλάδας. Πρόσφατα, όμως, στη συζήτηση προστέθηκε και μια άλλη συνέχεια που πολλοί πιστεύουν ότι επιβεβαιώνει οριστικά τη σύνδεση αρχαίων και σύγχρονων Ελλήνων: η συνέχεια μέσω του DNA.

Το βιβλίο αυτό επιχειρεί να αποσαφηνίσει τη σχέση μεταξύ DNA και εθνικής ταυτότητας. Μέσα από μια λεπτομερή εξέταση των σχετικών επιστημονικών μελετών και τη διεπιστημονική ανάλυση του θέματος, έρχεται να ελέγξει κατά πόσο ευσταθούν ισχυρισμοί του τύπου «ελληνικό DNA». Κι ακόμα, να απαντήσει σε ερωτήματα όπως: Τι μπορούν –και τι δεν μπορούν– να μας πουν τα δεδομένα του DNA; Είναι οι γενετικές εθνότητες κάτι υπαρκτό; Μπορεί όντως το DNA να ρίξει φως στην αληθινή καταγωγή μας; Αυτό το βιβλίο έρχεται να αποσαφηνίσει σε όλους μας τι ακριβώς μπορούμε, αλλά και τι δεν μπορούμε, να μάθουμε από το DNA για το ποιοι πράγματι είμαστε.

24.00

Γιούστας Πάλμερ

Στη δυτική κοινή γνώμη, στην Ευρώπη και ιδίως την Αμερική, το αφήγημα που κυριαρχεί σχετικά με την Αφρική είναι μονοδιάστατο: πρόκειται για μια ήπειρο που αντιμετωπίζεται συλλήβδην ως συνώνυμο της ακραίας φτώχειας, της οικονομικής υστέρησης, της εστίας ασθενειών όπως το AIDS και ο Έμπολα, που απειλούν όλο τον πλανήτη, της πολιτικής βίας, των εμφυλιοπολεμικών συγκρούσεων. Η «μαύρη» Αφρική είναι ο βολικός αντίποδας που επιβεβαιώνει, ως αντιδιαμετρικός πόλος, την ανωτερότητα και την αυταρέσκεια της Δύσης. Το αφήγημα αυτό, κατάλοιπο εν μέρει μιας αποικιοκρατικής αντίληψης, έχει ως βασικό του έρεισμα την άγνοια και την άκριτη αναπαραγωγή στερεοτύπων από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης σε παγκόσμιο επίπεδο.

Με την εισαγωγική του μελέτη ο καθηγητής αφρικανικών σπουδών Eustace Palmer, με καταγωγή από τη Σιέρρα Λεόνε, επιχειρεί να αναιρέσει αυτό το μονοδιάστατο αφήγημα συνθέτοντας ένα μεγάλο «εγκυκλοπαιδικό» πανόραμα της άγνωστης, ουσιαστικά, ηπείρου: επισκοπεί τη φυσική γεωγραφία της Αφρικής, την περίπλοκη ιστορία της ως τον 21ο αιώνα —δίνοντας ιδιαίτερο βάρος στην περίοδο της ιμπεριαλιστικής επέκτασης των Ευρωπαίων, της αποικιοκρατίας και της ανεξαρτησίας—, περιγράφει τα πολιτικά και κοινωνικά συστήματα, αναλύει την οικονομία, τα περιβαλλοντικά και υγειονομικά προβλήματα, την εκπαίδευση, τη θρησκεία, την τέχνη και τη λογοτεχνία. Η προσιτή και εύληπτη πραγμάτευσή του, χωρίς εξιδανικεύσεις και ωραιοποιήσεις, βοηθά τον αναγνώστη να εξοικειωθεί με το παρελθόν και το παρόν της αφρικανικής ηπείρου, αναδεικνύοντας έναν κόσμο πολυσύνθετο και δυναμικό, που πλέον διεκδικεί τον δικό του ιδιαίτερο ρόλο στον πολυπολικό κόσμο του 21ου αιώνα.

22.00

Δημήτρης Φιλιππίδης

Το έναυσμα για να γραφτεί τούτο το βιβλίο ήταν μια επιστολή διαμαρτυρίας του Γιάννη Τσαρούχη, το 1975, σε μια εφημερίδα, για την τυραννία της επιβολής του πρασίνου στην Αττική, υποδεικνύοντας έτσι το πράσινο ως κλειδί κατανόησης του Αττικού τοπίου. Η διαχρονική απουσία πρασίνου στην Αττική συμπίπτει με την πληθώρα των λεγόμενων «αρχαιολογικών χώρων» της. Η μεταξύ τους σχέση δεν είναι τυχαία, καθώς και τα δύο αυτά στοιχεία απειλούνται εξίσου με βανδαλισμούς και βιαιοπραγίες. Οπότε, το δημόσιο πράσινο έρχεται να πρωταγωνιστήσει αναπάντεχα στη συζήτηση για το τοπίο: όχι πια άμεσα, ως καθαυτό πράσινο με φυτά και βλάστηση, αλλά έμμεσα, ως θεσμοθετημένος άχτιστος χώρος, ως κενό. Με τη μορφή ανασκαφικών χώρων, ορυγμάτων ή νταμαριών, ακόμα και έρημο ή εγκαταλειμμένο, χαρίζει μια ανάσα στην πόλη, προσφέρει ένα άνοιγμα· από εκεί, δίνεται στους κατοίκους η δυνατότητα να επικοινωνούν ελεύθερα με τον ουρανό. Στο πρώτο μέρος του βιβλίου συζητιούνται οι πτυχές του Αττικού τοπίου που σχετίζονται με την κατασκευή του ιδεολογήματός του και η μετατόπιση του ενδιαφέροντος προς την έλλειψη δημόσιου πρασίνου. Στο δεύτερο μέρος η αναζήτηση οδηγείται στην τυπολογία των ελεύθερων χώρων, αδόμητων και ανασκαφικών, και καταλήγει στη διατύπωση πρότασης, όπου το «πράσινο» συνεκτιμάται ως μέρος του τοπίου και αναδεικνύεται ο ρόλος της αρχαιολογίας ως παραγωγού και παρόχου ανοιχτών χώρων στη ζωή της σύγχρονης ελληνικής πρωτεύουσας. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

18.00

Γιάννης Μανέτας

Η καταγωγή της γεωργίας και της κτηνοτροφίας, και οι βιολογικές και κοινωνικές τους συνέπειες.

Με την εμφάνιση της ζωής στη Γη ξεκίνησε ένας δαρβινικός διάλογος μεταξύ έμβιων όντων και άβιου περιβάλλοντος, που αενάως αλληλοεπηρεάζονται και αλλάζουν. Και όταν η εξέλιξη τα έφερε έτσι ώστε να εμφανιστεί και η ανθρώπινη νοημοσύνη, μια τρίτη ειδοποιός συνιστώσα ήρθε να εμπλακεί στον διάλογο. Αρχικά, η πολιτισμική εξέλιξη άσκησε ήπια επίδραση στα γήινα πράγματα. Μέχρι που φτάσαμε στην περίοδο την οποία οι γεωλόγοι ονόμασαν Ολόκαινο και οι αρχαιολόγοι Νεολιθική Επανάσταση, οπότε εγκαθιδρύθηκε μια ισχυρή βιολογική συμβίωση: η υιοθέτηση από τον άνθρωπο της γεωργίας και της κτηνοτροφίας. Έκτοτε τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν ραγδαία: για πρώτη φορά στην ιστορία του πλανήτη ένα και μοναδικό είδος, ο Homo sapiens, αναγορεύτηκε σε κυρίαρχο παίκτη.

Ωστόσο, η εξημέρωση ζώων και φυτών δεν άλλαξε μόνο το πώς ο άνθρωπος εξασφαλίζει την τροφή του. Επηρέασε βαθιά τη βιολογία, την υγεία, τον τρόπο ζωής, τις κοινωνικές δομές, την ιδεολογία, τα κοσμοθεωρητικά συστήματα και, τελικά, την ίδια του τη συμπεριφορά.

Το βιβλίο αυτό αφηγείται το πότε, πώς και γιατί ο παλαιολιθικός άνθρωπος αντικατέστησε το κυνήγι, τη συλλογή τροφής από τη φύση και τη νομαδική ζωή με τη γεωργία, την κτηνοτροφία και την εδραία διαβίωση. Το πότε, πώς και γιατί τούτες οι αλλαγές οδήγησαν στην ανάπτυξη τεχνολογικού πολιτισμού και στη συσσώρευση πλούτου και ανθρώπων. Συνάμα όμως και στην υποχώρηση του εξισωτικού, γενναιόδωρου και συνεργατικού παλαιολιθικού ήθους, επιτρέποντας τη σταδιακή εμφάνιση των σημερινών ανταγωνιστικών κοινωνιών με την έκδηλη ανισότητα.

18.00

Κοινωνιολογία

Τα πρώτα βήματα

Τζέρεμυ ντε Σίλβα

Η όρθια βάδιση και η ανάδυση της ανθρώπινης υπόστασης

Ο άνθρωπος είναι το μοναδικό θηλαστικό που περπατάει σε δύο πόδια και όχι σε τέσσερα. Από εξελικτική σκοπιά, αυτό είναι μάλλον παράλογο, αφού τον κάνει να κινείται πιο αργά. Επιπλέον, τον ταλανίζει με διάφορες παθήσεις, όπως κήλες, κιρσούς ή πόνους στη μέση. Κι όμως, ο άνθρωπος είναι ακόμα εδώ. Επομένως, η βάδιση στα δύο πόδια πρέπει τελικά να του δίνει κάποιο σημαντικό πλεονέκτημα.

“Τα πρώτα βήματα”, βραβευμένο με το W.W. Howells Book Prize της Αμερικανικής Εταιρείας Ανθρωπολογίας και ένα από τα καλύτερα επιστημονικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με το Science News, είναι ένα συναρπαστικό αφήγημα που μας ταξιδεύει στο παρελθόν, αποκαλύπτοντας την προέλευση της όρθιας βάδισης. Με βάση μελέτες που διεξάγονται εδώ και δεκαετίες, είτε σε θέσεις όπου έχουν εντοπιστεί απολιθώματα είτε σε επιστημονικά εργαστήρια, ο Τζέρεμυ Ντε Σίλβα ζωντανεύει το ταξίδι του ανθρώπινου είδους προς την κατάκτηση της όρθιας βάδισης. Με τρόπο εξόχως γλαφυρό, παρουσιάζει το πώς ο διποδισμός υπήρξε στην πραγματικότητα μια «γέφυρα» για την απόκτηση άλλων χαρακτηριστικών που παγίωσαν την ανθρώπινη υπόστασή μας – από την ανάπτυξη τεχνολογικών δεξιοτήτων μέχρι τη δίψα μας για εξερεύνηση και τη χρήση της γλώσσας.

Ο Ντε Σίλβα χρησιμοποιεί πολλά δεδομένα ανατομίας και εξέλιξης για να περιγράψει τι ωθεί ένα βρέφος που μπουσουλάει να σηκωθεί στα δυο του πόδια· τις διαφορές στον τρόπο με τον οποίο περπατούν οι άνδρες και οι γυναίκες· το κόστος που ενέχει η όρθια βάδιση, αλλά και τους κινδύνους κατά τον τοκετό. Υποστηρίζει ότι η όρθια βάδιση πιθανότατα έθεσε τα θεμέλια για την ενσυναίσθηση, τη συμπόνια και τον αλτρουισμό που χαρακτηρίζουν το είδος μας, γνωρίσματα τα οποία μας βοήθησαν να κυριαρχήσουμε πάνω στη Γη και να γίνουμε ένα από τα πιο εντυπωσιακά αλλά και επικίνδυνα είδη στον πλανήτη.

20.00

Βιογραφία - Μαρτυρίες

Τα απομνημονεύματα μου

Σωτήρης Σπαθάρης

Ο καραγκιοζοπαίχτης και οικοδόμος Σωτήρης Ευγενίου Σπαθάρης (1887‒1974) είναι ο πρώτος Έλληνας λαϊκός καλλιτέχνης που έγραψε εκτενή κείμενα για τη ζωή του και για την τέχνη του. Ξεχωριστά, απολαυστικά και από πολλές απόψεις χρήσιμα τα κείμενα αυτά, πολύ ενδιαφέρουσα η ιστορία της συγγραφής τους, μεγάλη η περιπέτεια των χειρογράφων που τα διασώζουν.

Τα «απομνιμονέματά» του τα έγραψε ο Σπαθάρης τρεις φορές: μία το 1944, μία από το 1950 ώς το 1955, και μια τρίτη από το 1957 ώς το 1959. Η τελευταία εκδοχή, γραμμένη επειδή τα προηγούμενα χειρόγραφα είχαν χαθεί, εκδόθηκε στις αρχές του 1960, «λογοκριμένη» όμως και με γλωσσικές επεμβάσεις αρκετές. Τώρα τα χαμένα χειρόγραφα βρέθηκαν και στον παρόντα τόμο εκδίδονται για πρώτη φορά οι δύο παλαιότερες και πολύ αξιολογότερες μορφές του σπουδαίου αυτού έργου. Είναι ένας «άλλος» Σπαθάρης: η γλώσσα διαφέρει, μεγαλύτερο διάστημα καλύπτεται (π. 1894‒1953), άγνωστα από αλλού επεισόδια εμφανίζονται, άλλα, γνωστά, περιγράφονται ζωηρότερα και εκτενέστερα. Ειλικρινής και έντιμος αφηγητής μοιάζει αυτός ο χαρισματικός και φιλότιμος αλλά και δύσκολος και σκληρός άνθρωπος, καθώς μας μιλά για τις αδυναμίες και τις αποτυχίες του με την ίδια ενάργεια και γλαφυρότητα που παρουσιάζει τα προτερήματα και τις επιτυχίες του.

Πέρα από την αξία που έχουν ως σπουδαία πηγή για την ιστορία του ελληνικού θεάτρου σκιών, αλλά και για τον τρόπο που βίωνε τη «μεγάλη ιστορία» ένας εκπρόσωπος των φτωχών λαϊκών στρωμάτων της πρωτεύουσας, τα απομνημονεύματα του Σπαθάρη, που εκδίδονται εδώ χωρίς περικοπές και γλωσσικές επεμβάσεις, αποτελούν σημαντικότατο μνημείο λόγου. Πόσοι φορείς της προφορικής παράδοσης, που δεν διάβαζαν και με δυσκολία έγραφαν, θέλησαν και κατόρθωσαν να συντάξουν τόσο μεγάλα αυτοβιογραφικά κείμενα στη χώρα μας αλλά και αλλού;

Στην εισαγωγή του επιμελητή της έκδοσης Γιάννη Κόκκωνα, πέρα από τα εντελώς απαραίτητα βιογραφικά στοιχεία του Σπαθάρη, θα βρει ο αναγνώστης την ιστορία της συγγραφής των κειμένων, των προσπαθειών για την έκδοσή τους και της τύχης των χειρογράφων. Κάμποσα συμπληρωματικά κείμενα και παραλλαγές ορισμένων αφηγήσεων που σώθηκαν, μαζί με άλλα κείμενα του συγγραφέα μας δημοσιευμένα σε περιοδικά και εφημερίδες από το 1945 ώς το 1965, έχουν μπει σε τέσσερα παραρτήματα. Επεξηγηματικά σχόλια, γλωσσάρι και ευρετήριο συμπληρώνουν τον τόμο, ενώ η προερχόμενη από διάφορες πηγές διάσπαρτη εικονογράφηση υποστηρίζει, τρόπον τινά, οπτικά την αφήγηση.

25.00