Λογοτεχνία

I. Άτα: επεισόδιο με απλή έξοδο

Το τρέμουλό μου άκου, πιάσε, πες το·
μύρισε τη νωθρή μου γλώσσα. Δες το
τραχύ φιλόδοξό μου πεπρωμένο:
κάποτ’ ενσάρκωνα τον ερωμένο
και τώρα πολεμάω τη σαγήνη,
υπογραμμίζοντας πως έχω γίνει
τροφή για το ιερό σου λάγνο μένος.
Της αγκαλιάς φωνής σου πρώην σωσμένος,
τους κούφιους χτύπους είχα καταργήσει.
Η αλήθεια διάτρητη, μελό, θ’ αργήσει.
Οπότε τώρα ζήσε την αρχή σου
και καταράσου με με την ευχή σου
με το που διακριθεί η αμφιλύκη
απ’ τα βουνά να κατεβούνε λύκοι
και να με γδάρουνε, σάπιον εργένη·
να ξεγραφτώ από τάξεις κι από γένη.
Άφησε τώρα μια σου τούφα κι ένα
λευκό λουλούδι στον νεκρό: σ’ εμένα.

Τι είναι αυτό που δεν αντέχεται –εκτός από όλα; Πως ο ξενιστής γεννάει τον ξένο Επιτρέπεται οι κήποι μας να κοιτούν προς τα έξω; Γιατί τα κορίτσια βιάζονται;

Είναι μερικά μόνο από τα ερωτήματα που διατυπώνει η ποιητική συλλογή της Σταυρούλας Παπαδάκη με τίτλο «Και ο κόσμος τις θα πει;» πιάνοντας το νήμα των λέξεων και επιχειρώντας μέσα από αυτές να δώσει λύση στο εξής πρόβλημα: Γιατί μεγαλώνοντας μαθαίνουμε να δίνουμε βαρύτητα στο “τι θα πει ο κόσμος” και απομακρυνόμαστε από τους δικούς μας μικρόκοσμους, προδίδοντας ό,τι υπάρχει ή θα μπορούσε να υπάρξει σε αυτούς;

Ποιος είναι αυτός ο κόσμος που όλο λέει, τι λέει στα αλήθεια και πότε θα σταματήσουμε να τον ακούμε περισσότερο από την ίδια μας τη φωνή; Τα ποιήματα της συλλογής αποτελούν μιαν άσκηση του ανθρώπου, που επιχειρεί να διεκδικήσει την ελευθερία του ψηλαφώντας τον δρόμο από και προς τα μέσα και λεκτικό αντηχείο παράλληλα όλων των ανησυχιών της γυναικείας ύπαρξης που αγωνίζεται να πραγματωθεί πέρα από δοσμένους ρόλους και νόρμες.

Μια προσπάθεια αποτύπωσης της ιδανικής εκείνης συνθήκης κατά την οποία μάς επιτρέπουμε να ζούμε στον κόσμο μας διατηρώντας τη θέα στον κόσμο των άλλων και καταγραφής μιας ανθρώπινης πορείας που πασχίζει για την έμφυλη χειραφέτηση και την κάθε είδους ελευθερία.

Υπάρχουν κάποιες μέρες
πιο ήσυχες από τις άλλες
που δε χτυπούν τηλέφωνα
οι καμπάνες

και οι φλέβες μας για ζωή

εκείνες τις μέρες προσέχω μετράω ξανά και ξανά ό,τι έχω στις μύτες πατάω
την ανάσα κρατάω
και στον φόβο μου λέω
αν έρθει
κάπως έτσι θα είναι
του θανάτου μου η βόλτα
μια παχιά ησυχία
να ξαπλώσουν πουλιά
και εγώ πια απρόσεχτη

Για κάθε ποιητική πρόζα έρχεται –ή τουλάχιστον θα ήταν δίκαιο, έστω για μία φορά, να έρθει–, η στιγμή που θα αφιερωθεί σε μια πτώση και στα επακόλουθά της, στα παντός τύπου μπαλκόνια, στη Σελήνη και στις ιδιοτροπίες των αναβατών της, στον έρωτα και τις απόπειρές του, στους αναπάντεχους κινδύνους. Κι αν είναι αρκετά τυχερή, θα μιλήσει ακόμη και για τον ίδιο τον εαυτό της, ακόμη και για το τελευταίο ξήλωμα των σκηνικών, ακόμη και για γρίφους ή πολιτική. Κι όταν πλέον θα νομίζει ότι δεν έχει κάτι άλλο να πει, θα θυμηθεί να αισιοδοξήσει μπροστά από έναν καθρέφτη.

ΜΗΛΑ Ο ξένος στηρίζεται στα πέλματα των ποδιών του, καθαρίζει ένα μήλο κι η γη μοιάζει με μήλο στα χέρια του. Καθώς τον βλέπω σκέφτομαι μια παλιά ιστορία: όταν βυθίστηκε στην Εύβοια το ατμόπλοιο Χειμάρρα που πριν ονομαζόταν Χέρτα τριάντα έξι πολιτικοί κρατούμενοι πνιγήκαν και γλίτωσαν την εξορία. Κανείς δεν ξέρει τι θα του ξημερώσει. Κανείς δεν ξέρει πόσα μήλα του μένουν να καθαρίσει. [Από την έκδοση]

Αθήνα, 1914. Ο Ν. Γ. Πολίτης εκδίδει τις «εκλογές από τα τραγούδια του ελληνικού λαού». Ανέκδοτο όμως παραμένει στα συρτάρια του ένα χειρόγραφο με καταγραφές κειμένων που ο πατέρας της νεοελληνικής λαογραφίας φροντίζει να κρύψει. Τον φάκελο ανακαλύπτει ο αποκηρυγμένος γιος του Νικολάου, Alexandro Jorge de Carvalho de Polites. Κατά τη δίωξή του από το πατρικό, ο άσωτος υιός Πολίτη κλέβει το χειρόγραφο. Ξεκινά ένα ταξίδι ανά τον κόσμο μαζί με την πολύτιμη λεία του, την οποία διασπείρει μεθοδικά, ενώ παράλληλα συνθέτει στίχους στη μητρική του γλώσσα. Καταλήγει στη Βραζιλία, όπου διαπρέπει ως επιχειρηματίας και δημιουργεί πολυμελή οικογένεια.

Σάο Πάολο, 2019. Ο João Nikolao Polites da Silveira, υστερότοκος γιος του Alexandro και καθηγητής στην πρώτη έδρα νεοελληνικών σπουδών του Πανεπιστημίου του Σάο Πάολο, ολοκληρώνει ένα ερευνητικό πρόγραμμα διάσωσης και ανάδειξης του αποσιωπημένου χειρογράφου. Βασικό μέλος του προγράμματος, ο ελληνοβραζιλιάνος μεταδιδακτορικός ερευνητής Νικηφόρος Ερράντες αναλαμβάνει να εκδώσει τις «εκλογές από τα απόκρυφα τραγούδια του ελληνικού λαού», τα άσματα του χειρογράφου Πολίτη [φάκελος πατέρα], σε αντίστιξη με τα ποιήματα του ίδιου του Alexandro [φάκελος υιού].

κάποτε νόμιζα ότι οι πολλαπλές ταυτότητες ήταν οδός προς την ελευθερία μετά κατάλαβα πόσο φτωχή ήταν η γλώσσα μου. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)