Ποίηση

ΠΑΡΟΡΑΜΑΤΑ είναι γραφτό σου ανεπανόρθωτα δικό σου εδώ και κει μουντζουρωμένο τόσο ανορθόγραφο όσο πεπρωμένο η στίξη αμείλικτη: τελεία και παύλα εκτός καιρού, μετέωρη η καύλα ό,τι παρέπεμπε στη δόξα των σωμάτων στέκει μακρά στήλη παροραμάτων [Από την έκδοση]

Kαλώ τα έγκατα με πόνο σε καλώ δολοπλόκε εσύ που άλλοτε αρκούσε μια φωνή μου από μακριά με το πικρό μειδίαμα έσπευδες ποιός, έλεγες, σε αδικεί ποιον με τη βία θα σύρω έλα και πάλι εάν ποτέ και εγώ το ζοφερό μην αποστρέφεις βλέμμα σου έλα ξανά ιδεώδης αρωγός από τα ερέβη στην πλεκτάνη των σωμάτων [Από την έκδοση]

Όλη τη δόξα του Ομάρ Καγιάμ, του μεγάλου Ποιητή-Αστρονόμου της Περσίας, και όλο το θόρυβο που γίνεται γύρω στο όνομά του κάμποσα τώρα χρόνια, τα χρωστούμε στο έργο του Άγγλου ποιητή Φιτς-Τζέλαρδ. Η μετάφραση των Ρουμπαγιάτ (τετράστιχων) του Ομάρ Καγιάμ σε στίχους αγγλικούς από τον Τζέραλδ, γνωστή σήμερα στην Αγγλία με το όνομα «η ωραία άπιστη», αποτελεί ένα «στολίδι της αγγλικής φιλολογίας». (Από το επίμετρο του μεταφραστή)

Πολλοί έχουν υποστηρίξει ότι η καγιαμική ποίηση είναι μυστικιστική. Μια άλλη όμως άποψη, που εξηγεί πολύ πιο πειστικά την γοητεία που ασκούν τα Ρουμπαγιάτ στο πλατύ κοινό, υποστηρίζει ότι ο φαινομενικά ανακρεόντειος ηδονισμός τού Καγιάμ δεν είναι αλληγορικός, αλλά εκφράζει έναν βαθύ σκεπτικισμό και μια απέραντη θλίψη για την “ανθρώπινη κατάσταση”: ο Χάρος μάς παραμονεύει, κι όταν φύγουμε δεν θα γυρίσουμε· αυτή εδώ η ζωή, είναι ο Παράδεισος. Άδραξε λοιπόν τη μέρα, γιατί αυτή είναι η μόνη παρηγοριά για μια ύπαρξη δίχως νόημα: πιες το κρασί σου, βρες χαρά με την παρέα σου, και κάνε έρωτα. Η απόδοση φιλοδοξεί να ακούγονται οι στίχοι τού Καγιάμ ως στρωτά ελληνικά, όταν διαβάζονται φωναχτά. Ακόμα, έχει γίνει προσπάθεια να διατηρηθεί ακέραιο το λεπτό χιούμορ και ο σαρκασμός τού ποιητή, η συγκινητική του απλότητα, το παιχνίδι των υπαινιγμών του, οι εκπλήξεις τής εικονογραφίας που απλόχερα προσφέρει, ο ρεαλισμός των στίχων, η γήινη ευαισθησία του, και ο βαθύς ίσκιος τής μελαγχολίας του. Χωρίς αμφιβολία, η ποίηση τού Καγιάμ είναι διαχρονική, κι έχει απόλυτη σχέση με το σήμερα και με μάς.

O Ομάρ Καγιάμ (1048-1131) ήταν διάσημος μαθηματικός, αστρονόμος και φιλόσοφος τής εποχής του. Δεν υπάρχει όμως ίχνος αδιάσειστης πληροφορίας ότι ήταν και ποιητής. Μαρτυρίες γραμμένες περίπου 150 χρόνια μετά το θάνατό του αναφέρουν ότι ίσως έγραψε μερικά ρουμπαγιάτ (τετράστιχα), ενώ μεταγενέστερα χειρόγραφα τού αποδίδουν συνολικά ως και 2.000 ποιήματα (!). Είναι, λοιπόν, φανερό ότι τα περισσότερα απ’ αυτά τα τετράστιχα, ίσως και όλα, είναι ψευδεπίγραφα. Έτσι, το όνομα “Καγιάμ” θα πρέπει να θεωρείται ότι εκπροσωπεί ανώνυμους ποιητές μιας “καγιαμικής” σχολής. Όμως, ανεξάρτητα από το ποιος κρύβεται πίσω από κάθε τετράστιχο, το σημαντικό γεγονός είναι ότι μια προσεκτική τους επιλογή, όπως αυτή που επιχειρείται σ’ αυτό εδώ το βιβλίο, μπορεί να αναδείξει ένα (συλλογικό) έργο υψηλής ποιητικής αξίας. Τα Ρουμπαγιάτ τού Καγιάμ έγιναν γνωστά στη Δύση από την ακραία παράφραση τού Edward FitzGerald (Λονδίνο, 1859), που είχε προοδευτικά πολύ μεγάλη απήχηση στο κοινό. Για μια πιστή όμως μεταγραφή, η ελληνική απόδοση που παρουσιάζεται εδώ έχει βασιστεί σε κατά λέξη μεταφράσεις από τα περσικά, που έγιναν κατά καιρούς από διαθέσιμα χειρόγραφα (πέντε αγγλικές, δύο γαλλικές και μία ισπανική).

Όταν τη νύχτα

σκύβω στο κρεββάτι σου και σε σκεπάζω,

εύχομαι σχεδόν αντανακλαστικά

αυτό που εύχονται οι μπαμπάδες εδώ και χιλιάδες χρόνια,

να είσαι γερή, να μεγαλώσεις – αυτό μονάχα.

Και ορκίζομαι, πως ετούτη η ευχή μου αρκεί,

τίποτε άλλο δεν θα τολμούσα να ζητήσω.

Ανώμαλος αγέρας φέρων ηχηρότατο στεναγμό
Πένθος κατηφές τόσο πολύ για μοιρολατρία :
Ξέφρενος αγέρας, ότε νέφος σκυθρωπό
Κωδωνοκρούει πενθίμως την ολονυχτία :
Λυπητερή καταιγίδα, όπου τα δάκρυά της ματαιότητα,
Γυμνά δασύλλια, όπου τα κλαδιά των εντατικότητα,
Ευρέα σπήλαια και πρωτεύουσα η οδυνηρότητα, —
Θρηνώ, για την επίγεια κακία!

Μια ποιητική ιστορία σαράντα ετών. Μια αφηγηματική σύνθεση με αδημοσίευτα, αλλά και δημοσιευμένα ποιήματα σε νέα γραφή, ενωμένα ή διαλυμένα, μέσα στη νέα μορφή. Οι τίτλοι έχουν την ιστορία τους, τα ποιήματα μιαν άλλη, οι ενότητες, η φωνή, η σιωπή, η σκηνή, οι πρόβες, η αυλαία που ανοίγει και κλείνει, ο χρόνος που τα διατρέχει, η ιστορία του, ο Λόγος? και εντέλει η ποίηση.

Στο δέκατο έβδομο βιβλίο της Μαρίας Κούρση, με τίτλο «Εξόδιος Αέρας».

«Οι ιστορίες μου δεν έχουν πια τέλος
Οι ιστορίες μου δεν έχουν πια ιστορία
Είναι ένας άνθρωπος αφηρημένος
Την ώρα μιας γιορτής
Οι ιστορίες μου»

Όπως έγραψε ο συγγραφέας και κριτικός Κώστας Βούλγαρης στο βιβλίο του «Η δικια? μας Ελε?νη – Ψηφι?δες και προ?σωπα της συ?γχρονης ποι?ησης» (Εκδοτικη? Αθηνω?ν, 2022): «Η εικονοποιία της Μαρίας Κούρση, σε αχνούς τόνους, προτιμά για φόντο το ορισμένο πλαίσιο του δωματίου, το φευγαλέο πέρασμα από την πόλη και τους δρόμους της, τα χαρακτηριστικά σημεία των εποχών, ενώ κάποτε οι λέξεις εισβάλλουν στο κάδρο, αφού κι αυτές στην ποίηση της Κούρση έχουν υπόσταση και μοίρα σωματική.
Εν συνόλω όμως κυριαρχεί η ανθρώπινη φιγούρα, μέτρο των πραγμάτων και έδρα του βλέμματος, και δι’ αυτής η εικόνα ενσωματώνει μια κίνηση αργή, που την εγγράφει τμηματικά, διευρύνοντας την έκταση του ποιήματος, τον χώρο που μέσα του κινείται.
Ο μοναδικός, συνθετικός μινιμαλισμός της Μαρίας Κούρση, κατοχυρώνει την ιδιαιτερότητα της φωνής της, μέσα στο σύγχρονο ποιητικό γίγνεσθαι».