Η κωμωδία των παρεξηγήσεων

Τούτη η σκηνή εδώ είναι η Τροία. Αγέρωχοι ηγεμόνες από τα ελληνικά νησιά με το αίμα κορωμένο στείλαν πλήθος καράβια στο λιμάνι της Αθήνας με στρατιώτες φορτωμένα και με τα εργαλεία δεινότατου πολέμου. Οι εξήντα εννιά απ’ αυτούς φορούνε βασιλικές κορόνες στο κεφάλι. Ξεκίνησαν απ’ το Σαρωνικό να φτάσουν στη Φρυγία κι όρκο έχουνε πάρει να γκρεμίσουνε την Τροία, που μέσα στα δυνατά κι αμάχητα τειχιά της ζει η Ελένη, του βασιλιά Μενέλαου η γυναίκα, σε μια κλίνη με τον ηδονικό τον Πάρη, που την είχε αρπάξει.
Αυτή ‘ναι η αιτία του πολέμου. Κι έχουν ξεφορτώσει στην Τένεδο, όπου φτάσαν, τα βαρύφορτα τα πλοία λεφούσι πολεμόχαρο. Κι άκοποι καθώς ήταν οι Έλληνες κι ανέγγιχτοι απ’ τη φούρια του πολέμου, στήσανε τις σκηνές τους στις πεδιάδες του Δαρδανού.
Της πόλης του Πριάμου οι έξι πύλες, η Ιλιάδα, η Τύμβρια, η Δαρδανική, η Τρωική, η Χαίτα κι η Αντηνορίδα, σφιχτοκλειδωθήκαν με μαντάλους θεόρατους, χοντρά δοκάρια και βαρειές αμπάρες, και μες στην πόλη περιορίστηκαν οι Τρωαδίτες. […] (Από τον πρόλογο της έκδοσης)

Η στιβαρή ποίηση του Βασιλιά Ληρ, η ποικιλία και το εύρος της ανθρώπινης εμπειρίας που περικλείει, το μέγεθος των αισθημάτων που ενεργοποιεί και ασφαλώς το αδυσώπητο τέλος του τον καθιστούν ένα από τα σκοτεινότερα, τα πιο ανήσυχα και ανησυχητικά έργα που γράφτηκαν ποτέ για το θέατρο. Και μόνο το τεράστιο δραματικό φάσμα του Ληρ προξενεί δέος. Στις σκηνές του, που διαδραματίζονται σε κλειστά δωμάτια ή στο ύπαιθρο, σε αίθουσες ανακτόρων ή στην καλύβα ενός ερημότοπου, διαβαίνουν βασιλείς και ζητιάνοι, άρχοντες και υπηρέτες, γνωστικοί και τρελοί, ιππότες, στρατιώτες, αυλικοί και κατάσκοποι, ενώ τα συναισθήματα που προκαλεί κυμαίνονται, κάποτε με αιφνίδιες και βίαιες εναλλαγές, από την άδολη αγάπη ως το πιο αδιάλλακτο μίσος, από την καλοσύνη και την τρυφερότητα ως την πιο άγρια ψυχική και σωματική βία, από το ερωτικό πάθος ως την αποστροφή, από την οργή και τη φονική σύγκρουση ως τη γλυκύτερη καταλλαγή.

Με τον φόβο να κατηγορηθώ για παθολογική βαρδολατρία, θα έλεγα ότι ο Βασιλιάς Ληρ είναι ίσως το κορυφαίο έργο τραγικής ποίησης αδιακρίτως εποχής, ιστορίας, τόπου, γλώσσας, έθνους, φύλου ή φυλής, σε όλον τον δυτικό πολιτισμό, όπως είθισται να τον αποκαλούμε, αλλά και στον ανατολικό τώρα πια, αφού κι αυτός φαίνεται να έχει αναγνωρίσει και αφομοιώσει την τραγωδία ως αναγκαίο παραστατικό πρότυπο για τις δικές του προτεραιότητες.

Ο Βασιλιάς Ληρ αφήνει πίσω του μια ηθική ερημία, μια έρημη χώρα απορφανεμένη, στερημένη από κάθε ηθική ευεργεσία, στην οποία η νομιμότητα της εξουσίας θα παραμείνει πρόβλημα ανοιχτό σαν πληγή, μολονότι τα αισθήματα και τα συναισθήματα που εκδραματίστηκαν μέσα σ’ αυτήν την εμπλοκή, και πάνω απ’ όλα τ’ άλλα της αγάπης, δεν έχουν χάσει τίποτε από το αμφίσημο κύρος τους στις ανθρώπινες υποθέσεις. (Δ. Κ., από την εισαγωγή της έκδοσης)

“Απ’ όλα τα έργα του Σαίξπηρ, ο Βασιλιάς Ληρ είναι αναμφίβολα εκείνο στο οποίο [ο συγγραφέας] έχει πλησιάσει περισσότερο στο ύψος και στην ποιότητα τον έναν τραγικό ποιητή μεγαλύτερο σε όλα από εκείνον που ο κόσμος είδε ποτέ να γεννιέται στην ιστορία. Είναι το πιο αισχύλειο από τα έργα του, το πιο στοιχειώδες και πρωταρχικό, το πιο ωκεάνειο και τιτάνιο στη σύλληψή του. (A. C. SWINBURNE)