Το παλιοκόριτσο

Ο Τόνιο Κρέγκερ, η νουβέλα του Τόµας Μαν που πρωτοκυκλοφόρησε στα γερµανικά το 1903, αποτελεί µια λεπταίσθητη διερεύνηση της µοίρας του καλλιτέχνη· µιας ύπαρξης διχασµένης ανάµεσα στο κάλεσµα της τέχνης και την απλή ζωτικότητα της καθηµερινότητας. Ο νεαρός Τόνιο αντιλαµβάνεται από πολύ νωρίς πως ανήκει σε έναν κόσµο παράλληλο, κάπως πιο σκοτεινό και πιο ευαίσθητο από τον περίγυρό του. Μεγαλώνοντας, το ταλέντο του ανθίζει και τον οδηγεί στη συγγραφή – µα η αίσθηση ξενότητας δεν τον εγκαταλείπει. Αντιθέτως, γίνεται ο άξονας γύρω από τον οποίο περιστρέφεται η ύπαρξή του. Ο Τόνιο συνεχίζει να παλεύει µε το παλιό, αµείλικτο δίληµµα: τη ρήξη ανάµεσα στη ζωή και την τέχνη, ανάµεσα στη ζεστή ανθρώπινη ευτυχία και στην αυστηρή πειθαρχία που απαιτεί η δηµιουργία.

Θέµατα σαν κι αυτά συνοδεύουν τον Μαν σε ολόκληρη τη συγγραφική του πορεία· κι έτσι, ο Τόνιο Κρέγκερ δεν είναι µόνο ένας λογοτεχνικός ήρωας, αλλά σχεδόν ένα είδωλο του ίδιου του δηµιουργού του, ένας καθρέφτης της δικής του διχασµένης ψυχής.

«Αχ, ναι, η λογοτεχνία κουράζει, Λιζαβέτα! Οι άνθρωποι µπορεί, σας διαβεβαιώ, να σε περάσουν για χαζό, αν διαπιστώσουν πως αµφιβάλλεις για τα πράγµατα, πως δεν έχεις γνώµη – ενώ στην πραγµατικότητα η υπεροψία, η απόγνωση σ’ έκαναν έτσι… Αυτά σε ό,τι αφορά τη λεγόµενη “γνώση”. Σε ό,τι αφορά τις “λέξεις”, όµως, µήπως αυτό που πετυχαίνουν δεν είναι ακριβώς λύτρωση, αλλά πιο πολύ ένα πάγωµα, κάτι σαν να βάζεις το συναίσθηµα στον πάγο; Μιλάω σοβαρά· υπάρχει κάτι παγερά ψυχρό και εξοργιστικά αλαζονικό σ’ αυτή την πρόχειρη, επιφανειακή εκποίηση του συναισθήµατος διαµέσου της γλώσσας της λογοτεχνίας. Νιώθετε πως η καρδιά σας ξεχειλίζει από συναίσθηµα, νιώθετε ότι σας έχει συνεπάρει η συγκίνηση µιας γλυκιάς, µιας µεγαλειώδους εµπειρίας; Τίποτα πιο εύκολο!»