Ελληνική λογοτεχνία

KAI ΤO ΚΑΚΟ; Όταν κανένας δε σταυρώνει πια το μαξιλάρι σου και δεν υπάρχει ποιός θα σε φυλάξει. Το κακό δεν είναι έννοια, δεν είναι καν ιδέα, αλλά πράγμα, φόβος ακατέργαστος, που αναδύεται από τα βαθύτερα κοιτάσματα του ύπνου και της στέρησης και σέρνεται μέσα στα όνειρα, εκεί όπου έννοια και πράγμα δεν ξεχωρίζουν ακόμα. Εκεί πάλι βρίσκονται, αν σκύψεις να τα δεις και τα πιάσεις από χάμω, λόγια ξόρκια από παμπάλαιες διαθήκες, ψίχουλα και πετραδάκια που τ’ άφησαν πίσω τους όσοι πλανήθηκαν στο σκοτεινό δάσος και χάθηκαν στη νύχτα της ψυχής, σκόρπιες ψηφίδες μύθων. Μυθοποιός λοιπόν και ελευθερώτρια παγιδευμένων φαντασμάτων, νυχτερινή και φεγγαροντυμένη· μυθοποιός που άλλον τέτοιο ή άλλην τέτοια δεν έχουμε στην ελληνική ποίηση. Μυθοποιός, γιατί μονάχα ο μύθος μπορεί να πλαισιώσει το κακό, να το μιλήσει και να το σκορπίσει στον άνεμο. Όταν το κακό δεν χωράει σε μύθους, τότε νικά, τότε σε κατακυριεύει.

Ποιά έγκατα, ποιά βίωση βαθύτερη του φόβου, και ο λόγος πάντα άπεφθος ; Ο ρυθμός, ο ανεύρετος ρυθμός του κόσμου, αυτός φυλάγει απ’ το κακό αφού κανένας δε σταυρώνει πια το μαξιλάρι σου. Ο ρυθμός είναι το ξόρκι για όσα δεν εξαγοράζονται, το κέρμα που κρατάς σφιχτά στα δόντια για να φτάσεις στον βυθό, εκεί όπου μόνο οι τολμηροί αυτοδύτες κατεβαίνουν ασυνόδευτοι, κι ύστερα πάλι ν’ ανεβείς, αν είσαι από τους τυχερούς. Και ρυθμός είναι η ανθρώπινη ανάσα, ο μιλημένος μύθος, ο άλλος τρόπος ν’ αναπνέουμε που μας τον μάθαιναν τα ποιήματα, σχεδόν μια ευεργεσία. Αλλά οι ποιητές εκείνον τον καιρό ήταν αθάνατοι.

Η taqueria είχε σχεδόν αδειάσει. Όλες οι µάσκες γύρω της τώρα χαµογελούσαν µε φρύδια τσιγκέλια και στόµατα κόκκινα σαν βράγχια ψαριού. Έπρεπε να θυµηθεί. Να θυµηθεί τι; Κάτι. Ήταν πολύ σηµαντικό. Κάτι που σκεφτόταν πριν. Πριν; Πότε πριν; Πριν από τι;

Μια γυναίκα, µπλεγµένη τυχαία στην ατµόσφαιρα γιορτής στους δρόµους της Πόλης του Μεξικού. Στη µια πλευρά της Avenida οι µάσκες, οι χοροί του καρναβαλιού, η αχαλίνωτη λαγνεία. Στην άλλη, την «κακή πλευρά», η Σενιορίτα προσπαθεί να προσανατολιστεί σε µια παρέλαση τρόµου στους δρόµους της παράφορης ελπίδας και των διαψεύσεων, σκέφτεται την ταπείνωση του θανάτου, φυσάει το πένθος από τα πνευµόνια της και αγνοεί τις συστάσεις να µη βγαίνει µόνη της τη νύχτα – εξάλλου, τι πιο επικίνδυνο από τις εικόνες που ξεβράζει το ανυπάκουο, χαοτικό και επικίνδυνα ζωντανό µυαλό της;

Ο Δώρης Καλούσης δεν είναι ένας συνηθισμένος συγγραφέας. Θέλοντας να γράψει το μεγάλο του μυθιστόρημα, παλεύει με αναπάντεχες προκλήσεις, εξωτερικές αλλά και εσωτερικές. Δραπετεύει στον Παρνασσό για να συγκεντρωθεί. Όμως εκεί τον παρασέρνει ένα εντελώς άγνωστο βιβλίο, τόσο ζωντανό, ώστε ο κόσμος του αρχίζει να εισβάλλει στην πραγματικότητά του.
Αθήνα, 1942. Ο Χριστόφορος Μπάμιας, απότακτος δημοκρατικός αξιωματικός, αναλαμβάνει να προστατεύσει τον φιλόλογο Βασίλη Σφενδαμή. Όμως τίποτα δεν είναι απλό στην αποστολή του, σε μια πόλη που πεινάει και σε μια εποχή όπου οι Ναζί σχεδιάζουν να γυρίσουν ταινία την Ορέστεια του Αισχύλου ως ύμνο στον Φύρερ. Ο Σφενδαμής απειλείται για να προσυπογράψει την πιο τερατώδη διαστρέβλωση του αρχαίου πνεύματος. Ο Μπάμιας πρέπει να τον σώσει, και μαζί του, κάτι πολύ μεγαλύτερο: την Αλήθεια. Στο πλευρό του έχει τον Γαλάνη, έναν σκύλο που δεν είναι ακριβώς… σκύλος.
Από τα σκοτεινά παρασκήνια της Ακαδημίας Αθηνών μέχρι το Μαντείο των Δελφών, από τον Απόλλωνα ως τον Διόνυσο, από το ένδοξό μας παρελθόν ως τη σημερινή μας σχιζοφρένεια, η δράση, η σάτιρα και το μυστήριο υφαίνουν ένα μυθιστόρημα για τη δύναμη της Ιστορίας και το λεπτό νήμα που χωρίζει τον μύθο από την πραγματικότητα, τη σοφία από την τρέλα, την αφήγηση από τη ζωή.

Όταν ο περιπλανώμενος θίασος της Σιμύρνας εγκαθίσταται στη φιλήσυχη Αγαθούπολη, κανείς δεν φαντάζεται τις ανατροπές που θα προκύψουν από τη συνύπαρξη των αχαλίνωτων καλλιτεχνών με τους νομοταγείς πολίτες. Και ποιος θα μπορέσει να αντισταθεί στους πειρασμούς της απόλυτης ελευθερίας και της υποκριτικής αγαθότητας; Μια θεατρική παράσταση παρασύρει το πλήθος σε πρωτοφανείς βιαιότητες, ένα στυγερό έγκλημα οδηγεί την πόλη στο χάος, οι άδολες ψυχές παραπαίουν και το πεπρωμένο περιφέρεται παντοδύναμο και ανίσχυρο ανάμεσα στα παραπήγματα της Διαβολούπολης των θεατρίνων και των τρελών – στο Κουκούι. «Πόσες, πόσες ζωές μπορώ να ζήσω, πείτε μου, σύντροφοι. Πείτε μου, κι εγώ θα τις ζήσω τριπλές! Γλυκός, ζεστός ο ήλιος πάνω στο κορμί, ο άνεμος δύναμη μες στα μαλλιά μου, πικρό και μαλακό το σκοτάδι του έρωτα και λίγη η χαρά. Λίγη. Πάρε με, ήλιε, τι προσμένεις; Τι κι αν πλησιάζει ο θερισμός, πάρε με συ και κάνε με αφρό και κάνε με γλάρο. Μεγάλος ο εχθρός σαν τον κοιτάς από τ’ αμπάρι μέσα στην καταχθόνια νυχτιά, μα φίλος γίνεται ψηλά στ’ άρμενα σαν κρεμιέσαι. Πήγαινε συ σαν μαύρο βέλος, αγαπημένη, και άσε με στο στόχαστρο των άστρων να γελώ!» (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Ο Λάζαρος είναι ένας άνθρωπος φτωχός και αθώος. Τόσο αθώος που χάνει δουλειά και σπίτι και περιφέρεται άστεγος με τη γυναίκα του, έχοντας δώσει την έφηβη κόρη του ως αντάλλαγμα για τα χρέη που τον πνίγουν. Τόσο φτωχός που δεν μπορεί ούτε να διαμαρτυρηθεί για τις συμφορές και τις αδικίες. Μόνο σωπαίνει. Μέχρι που του δίνεται μια δεύτερη ευκαιρία να μιλήσει, να εκδικηθεί, να διεκδικήσει. Μια δεύτερη ζωή. Και μια τρίτη. Πόσο χρειάζεται ένας άνθρωπος για να βρει τη φωνή που έχει χάσει; “Ο τελώνης του παρέδωσε δυο-τρία χαρτιά με υπογραφές και σφραγίδες. Διαταγή πληρωμής. Κατάσχεση. Τρεις μέρες προθεσμία. Έστεκε όρθιος και παρίστανε πως διάβαζε κάτι χθεσινές εφημερίδες. Ο πλούσιος είχε καρφώσει τα μάτια στην πόρτα και περίμενε. Ο Λάζαρος ήξερε τι περίμενε και ήξερε επίσης πως έπρεπε κανονικά να τον πετάξει έξω. Ωστόσο αποφάσισε να δει πού θα πήγαινε το πράγμα. Όταν ήταν ώρα για μεγάλες αποφάσεις, ο Λάζαρος το έσκαγε από την πίσω πόρτα και άφηνε κάποιον άλλο Λάζαρο να παρακολουθεί στη θέση του”. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Μπορούμε να γυρίσουμε πίσω το ρολόι, σ’ εκείνη τη στιγμή που διαπράξαμε το θεμελιώδες λάθος; Είναι η ζωή κύκλος αιώνιας επανάληψης, ή μοναδική παράσταση χωρίς σενάριο και χωρίς πρόβα; Τρεις κόρες χαμένες, η Αρετή, η Σιράν, η Ευρυδίκη. Τρεις και μυριάδες αποχωρισμοί, και το αβέβαιο χώμα της πατρίδας. Ένας διευθυντής μουσείου αναγκάζεται να θάψει τα αρχαία αγάλματα, και ο Νικόλας, άνεργος και ανέστιος στα σαράντα, αποφασίζει να πραγματοποιήσει το ταξίδι με το τρένο από το Βελιγράδι μέχρι το Βερολίνο, αυτό που δεν είχε τολμήσει στα είκοσι. Ανακαλύπτει από την αρχή το νόημα του οικείου και του ξένου, και συναντά, χωρίς ποτέ να το μάθει, το παρελθόν του, σε μια περιπλάνηση που κάνει τον ξενιτεμό να μοιάζει γυρισμός. “…για δες, πάντα χαμένοι οι Έλληνες, αναγκασμένοι να σκύβουν κάτω, να γυρνάνε πίσω, κάτω στη γη τους, πίσω στους γονιούς τους, πίσω στα παιδιά τους, οι Έλληνες είναι δεμένοι με κάτι από τα παλιά, και την ελευθερία τη βλέπουν σαν επανάληψη του αρχαίου μεγαλείου, της μητρικής αγκαλιάς, της ανοιχτής θάλασσας που τους καταπίνει στο τέλος και τους αποθέτει στον βυθό της ιστορίας, εκεί όπου αισθάνονται σαν στο σπίτι τους, παρέα με σκουριασμένες περικεφαλαίες και σπασμένα κιονόκρανα, πρασινισμένα από την υγρασία…” (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)